Ikkje berre maskinar og arbeidsteikningar er teke vare på, men kvitteringar og dokumentasjon på kommunikasjon med velståande møbelkundar.

I verkstaden ligg det teikningar av møblement som vart levert til Hafslund Hovedgård ved Sarpsborg og spisestuemøblar til kronprinsbustaden på Skaugum. I ein annonse i avisa Laagen den 21.desember 1937 reklamerer Snekker Johs. Damstuen med «Førsteklasses verkstad for arbeide av alle slags møbler. Spesialitet: Furu og bjerk. Har også levert møbler til kronprins Olav».

I august 1934 får Jehans Damstuen brev frå H.K.H. Kronprinsens adjutant med oversending av kr. 20 for gerikter som Jehans hadde laga til ei dør i prinsehytta i Sikkilsdalen. Brevet blir avslutta med «Jeg tør imøtese Deres kvittering». Korrespondanse med arkitekt Arnstein Arneberg, Fred Olsen, Thomas Olsen, O.Mustad & Søn og Dr. med. Nils B. Koppang med fleire fortel at møblane frå snikkarverkstaden i Damstuen var svært populære på 30-talet. Frå verkstaden til Jehans Damstuen vart det også sendt møblar til Det Norske Selskap i København.

Verkstaden eit museum

Jehans gjekk i snikkarlære hjå meisteren Per Haugen i Skogbygda, og i 1925 bygde Jehans sin eigen verkstad i Damstuen. Ei brannpolise frå same året fortel at verkstaden med inventar var forsikra for 3500 kroner.

At Jehans vart snikkar og ikkje treskjerar var kanskje tilfeldig. Jehans var ein høg kraftkar - rundt 190 cm høg. Med dei kraftige hendene sine trakterte han både langhøvelen og treskjerarjernet.

Verkstaden står i dag slik som Jehans gjekk frå der i 1984, og er i dag eit verdifullt minne over ein snikkarverkstad frå den tida. I verkstaden er det ein motor på 5 hk som dreg bandsaga, høvelen, profilfresen, holfresen og dreibenken med hjelp av lange reimskiver og akslingar i taket. Vidare er det ein stor høvelbenk, limpresse, slipestein, materiallager oppunder himlingen, hyller og eit utstyrskap for fresen og diverse profilhøvlar. Motoren er prøvd i seinare tid og maskinane fungerer framleis godt.

Nokre maskinar er konstruerte og lokalt tilpassa dei oppdraga som Jehans og medarbeidarane hans tok på seg. I verkstaden ligg det også ei mengd med malar, teikningar og treemne klar for vidare produksjon. Mange av arbeidsteikningane er reine kunstverk. Verkstaden er i dag eit sameige mellom søskena Rannveig Eide Melhus og Per Olav Eide som har teke svært godt vare på det som onkel Jehans og kona Eline la att etter seg da dei gjekk bort. Verkstaden med inventar er verna, og søskena er godt samde om å ta vare på verkstadhistoria.

Samarbeid med arkitekt Arneberg

Arkitekt Arnstein Arneberg (1882 – 1961) var ein av dei mest kjende arkitektane i si tid. Det var han som teikna hovudbygget på Skaugum (1932) etter at det brann i 1930, Vikingskiphuset på Bygdøy, og han vann arkitektkonkurransen om Oslo rådhus i samarbeid med ein annan kollega. I nærområdet vårt teikna han turisthotellet på Dombås (1915) som brann i 2007 og nokre jernbanestasjonar langs Dovrebanen.

Jehans Damstuen hadde eit verdifullt samarbeid med arkitekt Arneberg. Fleire brev dokumenterer dette. I februar 1937 skriv han til snekkermester Johs. Damstuen om møbelproduksjonen til Hafslund Hovedgård, som var eit stort oppdrag. På soveromma skulle dei ha 8 Louis XVI armstolar til ein pris av kr. 40 pr. stk, og Arneberg spør om kortaste leveringstid på 4 stolar til, ein tredelt sofa til 135,- kr., seks armstolar til 35 kr. pr. stk., og to konsollar rococo til 62 kr. pr. stk.

Fleire malar ligg framleis lagra i verkstaden etter Jehans. Arnstein Arneberg fortel i boka til Morten Ole Mørch at å skaffe gamle gode møblar frå 1700-åra til heile det store huset på Hafslund Hovudgård ville vera for kostbart og ville ta mange år. Delvis vart det kjøpt gamle møblar som vart kopiert fleire plassar i landet, m.a. i Vågå, «og der blev levert til dels fremragende håndverksarbeide». Gode skussmål til brødrene Damstuen.

Mykje arbeid for Damstugufolket

Rannveig og Per Olav hugsar at Jehans var glad i ungane. Han heva aldri stemma si, mimrar Rannveig, men han var ikkje redd for å seia meininga si, legg Per Olav til. Han kunne vera nokså rett fram, og av og til kunne han vera nokså grov i kjeften, fortel Per Olav.

Ved sida av snikkararbeidet brukte Jehans mykje tid på jordbruket sitt. I mange år leigde dei seter på Steinstuguøygarden og seinare på Grotemsøygarden, og den gongen var det som regel til fots ein kom seg opp og ned tidleg og seint. Før mjølkebilen henta mjølkespanna på Køyringen trilla Jehans spanna i ei mjølkekjerre som han hadde laga sjølv.

Jehans var glad i både å lesa og spela kort, og på setra samlast ofte folk til eit kortslag om kveldane. Jehans var også ein av dei siste husmennene i Vågå, og Damstuen var husmannsplass under Øy fram til 1990 da dottera Randi fekk skjøte på eigedomen.

- Eg var fem år da flaumen herja i Vågå i 1938. fortel Helge Øvre. Eline som Jehans var gift med var tanta mi. Det gjorde stort inntrykk da vi gjekk ned i jordet og såg utover Vågåmo og kva Finna og Nugga hadde gjort. Huset i Damstuen hadde delt seg i to. Delar av taket hadde stoppa ved grinda til Stykjy (Volden) og resten låg eit par hundre meter sør for Stykjy. Dette er godt dokumentert gjennom omslagsfoto (flyfoto) på eit hefte som Vågå Historielag har gjeve ut om «Flåmen i Vågå 1938». Eg hugsar godt at Jehans og Erland Arnesen køyrde jord tilbake til Damstuen med hest og kjerre, og dei brukte berre spade til å lesse med.

Bygde ny Sundbru i 1981

Erik Holø som var nabo til Jehans Damstuen i mange år har skrivi og dokumentert mykje av aktiviteten som Jehans har vore med på. Erik Holø kom mellom anna over arbeidsboka til Ole Brækken Damstuen (1871 – 1933), far til Jehans, frå den tida han arbeidde i Statens Veianlæg.

Den fyrste brua over Ottaelva ved Sunde vart bygd på 1200-1300-talet. I perioden 1913 – 1916 kom det på plass ny stålbru over elva, og det var denne brua som både Ole og sonen Jehans var med og bygde. Denne vart erstatta med ny breiare bru med gangfelt som vart opna den 24.november 1981.

I arbeidsboka til Ole går det fram at «han var en særdeles dyktig træarbeider», og Jehans voks opp i ein heim i lag med sju søsken der høvelbenken, skreddarbordet og symaskina var ein naturleg del av innbuet. Jehans hadde tydeleg arva eigenskapane til faren som god trearbeidar. Mor til Jehans var Rønnaug, født Skjellum, som når ho hadde tid sat ved sybordet eller ved vevstolen. Eline var også flink med symaskina og tok vare på handverktradisjonen i Damstuen.

Når fleire kunstnarar samarbeidde med kvar sin spesialitet vart det imponerande produkt. I årboka for Gudbrandsdalen 2008 fortel Ivar Viste Flatum om «Darthuskisten» der Jehans Damstuen snikra, Per Haugen stod for treskurden og Erling Nyrnes smidde lås og beslag.

Da Per Haugen fekk det ærefulle oppdraget med å teikne og lage preikestolen i kyrkja i Skåbu sikra han seg Jehans Damstuen til snikkararbeidet. Da Jehans skulle sende delar av preikestolen tok han den tunge pakka under armen og gjekk opp til bilkontoret for å sende den til Skåbu, stor og sterk som han var.

Ein annan trio som laga møblar og bruksting av høg kvalitet var samarbeidet mellom Jehans Damstuen, Johannes Myrum og Kristoffer Hole. I meir enn 35 år var det eit nært og godt samarbeid mellom naboverkstadane til Jehans Damstuen og Kristoffer Hole. Sistnemnde hadde gått i lære hjå treskjeraren Syver Jotun og han var også flink til å male.

For lokalsamfunnet var Jehans til god hjelp, for i verkstaden hans vart det laga mange dører og glas som folk i bygda hadde bruk for i etterkrigstida da byggeaktivteten var høg. Da Vågå Ysteri i 1924 sette opp det toetasjar store tømmerhuset ut mot den gamle riksvegen vart det gjort ei avtale om at Jehans Damstuen skulle levere mellom anna sju senger og to dobbeltsenger.

Statens arbeidstilsyn

I dokumenta som ligg att etter Johannes Damstuen ligg det også eit pålegg frå Statens arbeidstilsyn frå 3.juni 1939. Det gjeld fire pålegg. Det skal straks setjast opp to rundskriv frå Arbeidstilsynet i verkstaden. Innan ei veke skal verkstaden meldast inn til Vaagaa arbeidsnevd ved herr distrikslæge Norderum, og innan ein månad skal bandsaga sikrast og «verkstedlokalet maa hovedrengjøres – tak og vegger avstøves og flis og avfall fjernes».

Helge Øvre kan fortelja at Jehans var påpasseleg med å ikkje sleppe inn folk i verkstaden sin når motoren og reimskivene var i gang. Det kunne vera svært farleg.

Eit anna dokument frå Fred. Olsen i 1929 fortel at han hadde kjøpt fresemaskin med diverse utstyr for kr. 890,50 hjå ei maskinforretning i Oslo som skulle leverast til Johs. O. Damstuen i Vågå. Dette er truleg betaling for møblar som Jehans laga til Fred Olsen.

I eit intervju med broren Ola i Dagningen fortel Ola at Jehans var dårleg til å ta seg betalt. Derfor måtte Ola og broren Hans etter kvart gå over til husbygging da det gav eit betre økonomisk utkome for dei to familiane. Olav Aukrust skriv i diktet Emne at «sjølv i ein selapinne skapte dei seg sjølve eit minne». Om Jehans Damstuen kan vi trygt seia at i mange flotte møblar skapte han seg sjølv eit minne.